LPG import Via Sea Route: ભારત 40 ટકા રાંધણ ગેસ બનાવે છે અને 60 ટકા ગેસ વિદેશમાંથી આયાત કરે છે. ભારત કતાર, યુએઈ અને કુવૈત પાસેથી રાંધણ ગેસની આયાત કરે છે. જો કે, હાલમાં ઈરાન-અમેરિકા જંગ વચ્ચે ઓઇલ રૂટ બંધ કરવામાં આવ્યો હતો, જેને કારણે દેશમાં LPG માટે મારામારી વધી ગઈ હતી. હવે સવાલ એ થાય કે 2500 કિલોમીટર દૂરથી દરિયાઈ માર્ગે રાંધણ ગેસ ભારત કેવી રીતે પહોંચે છે?
યુદ્ધની આ સ્થિતિમાં ઓઇલ રૂટ પર ઈરાને પ્રતિબંધ લગાવ્યો હતો તેની સીધી અસર ભારત પર જોવા મળી હતી. ગેસ એજન્સીઓ બહાર લાંબી લાઇનો લાગી હતી. આખા દેશમાં ઘણી જગ્યાએ લોકોએ રસ્તા પર પ્રદર્શનો પણ કર્યા હતા.
બુકિંગ કરવા છતાં ગેસનો બાટલો નથી મળી રહ્યો. લોકોએ રસ્તા જામ કરી દીધા હતા. દેશમાં ગેસની અછત થવાની સાથે સાથે આયાતનો એ રસ્તો પણ ચર્ચામાં છે જ્યાંથી ભારત ગેસની આયાત કરે છે. ભારત 40 ટકા ગેસ દેશમાં તૈયાર કરે છે અને 60 ટકા ગેસ વિદેશમાંથી આયાત કરે છે.
ભારત લાંબા સમયથી રાંધણ ગેસ માટે પશ્ચિમ એશિયા પર આધાર રાખે છે. કતાર, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અને કુવૈત એવા દેશો છે જ્યાંથી ભારત સૌથી વધુ LPG આયાત કરે છે. ભારત અને કતાર લગભગ 2,500 કિલોમીટરથી અલગ પડે છે.
ભારતની ગેસ આયાતનો 90 ટકા ભાગ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને પાર કરીને સમુદ્ર માર્ગે ભારત પહોંચે છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે આ 2,500 કિલોમીટરમાં LPG ભારતમાં કેવી રીતે પહોંચે છે.
ભારતમાં ગેસ કેવી રીતે પહોંચે છે? : રસોઈમાં ઉપયોગમાં લેવાતા સ્વરૂપમાં LPGનું પરિવહન થતું નથી. LPG (લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ) બ્યુટેન અને પ્રોપેનથી બનેલું છે.
તે દરિયાઈ માર્ગે ભારતમાં પરિવહન થાય છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે પરિવહન માટે ખાસ વાહક જહાજો છે. LPG પરિવહન કરવા માટે, તેને પહેલા પ્રવાહી સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. ગેસને સંકુચિત કરીને પ્રવાહીમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે, આમ ઓછી જગ્યા રોકે છે અને LPGનું વધુ પરિવહન શક્ય બને છે.
આ ગેસને પ્રવાહીમાં રૂપાંતરિત કર્યા પછી તેનું પરિવહન સરળ બનાવે છે.
જોકે, આ પ્રક્રિયા લાગે તેટલી સરળ નથી. ગેસના પ્રવાહીમાં રૂપાંતરણ દરમિયાન તાપમાન અને દબાણ જાળવી રાખવું જરૂરી છે જેથી તેના ગુણધર્મો યથાવત્ રહે.
LPG હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને અરબી સમુદ્રમાંથી પસાર થઈને ગુજરાતના દહેજ, કર્ણાટકના મેંગલોર અને આંધ્રપ્રદેશના વિશાખાપટ્ટનમ સુધી પહોંચે છે. ત્યાંથી, તેને પાઇપલાઇન દ્વારા LPG સ્ટોરેજ ટાંકીઓમાં ભરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને ટેન્કર ટ્રક અથવા રેલ ટેન્કર દ્વારા બોટલિંગ પ્લાન્ટમાં લઈ જવામાં આવે છે.
બોટલિંગ પ્લાન્ટમાં, તેને સિલિન્ડરોમાં ભરીને ઘરો સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
અકસ્માતો કેમ નથી થતા? : જ્યારે કોઈ દેશ LPG મોકલે છે, ત્યારે અકસ્માતો અટકાવવા માટે ઘણી સાવચેતીઓ લે છે. આ માટે, LPG લોડ કરતા પહેલા નાઇટ્રોજન ગેસ કાર્ગો ટાંકીમાં ભરવામાં આવે છે જેથી ઓક્સિજન સંપૂર્ણપણે દૂર થાય અને વિસ્ફોટો અટકાવી શકાય.
વધુમાં, જ્યાં ગેસ પ્રવાહીમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને સંગ્રહિત થાય છે, ત્યાં ગરમીના સંપર્કને રોકવા માટે તેને ધીમે ધીમે ઠંડુ કરવામાં આવે છે. આ બધું લોડ કરતા પહેલા કરવામાં આવે છે. આયાત દરમિયાન બાષ્પીભવન થતા કોઈપણ LPG ને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે જહાજોમાં ઓનબોર્ડ પ્લાન્ટ હોય છે, અને તેનો ઉપયોગ તાપમાન અને દબાણ જાળવવા માટે થાય છે.
