દેશમાં કરોડો એવા મોબાઈલ યુઝર્સ છે જેઓ માત્ર વાતચીત કરવા માટે ફોનનો ઉપયોગ કરે છે, પરંતુ ટેલિકોમ કંપનીઓની વર્તમાન પોલિસી મુજબ તેમને ફરજિયાતપણે ડેટા પ્લાન ખરીદવો પડે છે.
મોબાઇલ વપરાશકર્તાઓને મોંઘા રિચાર્જમાંથી મુક્તિ અપાવવા માટે TRAI એ નવો ડ્રાફ્ટ પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે. આ પ્રસ્તાવ મુજબ ટેલિકોમ કંપનીઓએ દરેક વેલિડિટી (28, 56, 84 દિવસ) માં એવા પ્લાન આપવા પડશે જેમાં માત્ર અનલિમિટેડ કોલિંગ અને એસએમએસની સુવિધા હોય અને ડેટાનો સમાવેશ ન હોય. હાલમાં બજારમાં ઉપલબ્ધ આવા પ્લાન્સ ખૂબ ઓછા છે અને તે માત્ર લાંબી વેલિડિટી સાથે જ આવે છે. ટ્રાઈના આ પગલાથી ગ્રાહકોનો માસિક ખર્ચ ઘટશે અને તેમને પોતાની જરૂરિયાત મુજબ પ્લાન પસંદ કરવાની આઝાદી મળશે. ટ્રાઈએ આ પ્રસ્તાવ પર 28 એપ્રિલ 2026 સુધી સૂચનો માંગ્યા છે.
દેશમાં કરોડો એવા મોબાઈલ યુઝર્સ છે જેઓ માત્ર વાતચીત કરવા માટે ફોનનો ઉપયોગ કરે છે, પરંતુ ટેલિકોમ કંપનીઓની વર્તમાન પોલિસી મુજબ તેમને ફરજિયાતપણે ડેટા પ્લાન ખરીદવો પડે છે. ટ્રાઈએ અવલોકન કર્યું છે કે અત્યારે બજારમાં ઉપલબ્ધ વોઈસ-ઓન્લી પ્લાન કાં તો ખૂબ જ મોંઘા છે અથવા તો તે માત્ર 84 કે 365 દિવસ જેવી લાંબી વેલિડિટી સાથે જ આવે છે. આ સમસ્યાને દૂર કરવા માટે ટ્રાઈએ નવો નિયમ સૂચવ્યો છે કે જે પણ વેલિડિટીમાં ડેટા પ્લાન ઉપલબ્ધ હોય, તે જ સમાન વેલિડિટીમાં કંપનીઓએ ‘કોલિંગ + એસએમએસ’ પ્લાન પણ ઓફર કરવો પડશે. આનાથી ગ્રાહકો પર બિનજરૂરી ડેટાનો આર્થિક બોજ ઓછો થશે.
આ નવા પ્રસ્તાવના અમલીકરણ બાદ મોબાઈલ વપરાશકર્તાઓને મોટા ફેરફારો જોવા મળશે. સૌથી પહેલા તો દરેક વેલિડિટી કેટેગરીમાં ગ્રાહકો પાસે ડેટા વગરના સસ્તા વિકલ્પો હશે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈને માત્ર 28 દિવસ માટે ફોન ચાલુ રાખવો હોય, તો તેને ડેટાના પૈસા ચૂકવવાની જરૂર રહેશે નહીં. આનાથી ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારોનો ખર્ચ નોંધપાત્ર રીતે ઘટશે. ટ્રાઈએ કંપનીઓને એમ પણ કહ્યું છે કે આ પ્રકારના પ્લાન્સને તેમની વેબસાઈટ, મોબાઈલ એપ અને રિટેલ સ્ટોર્સ પર સ્પષ્ટપણે દર્શાવવા પડશે, જેથી ગ્રાહકોની છેતરામણી ન થાય અને તેઓ સરળતાથી આ સસ્તા પ્લાન પસંદ કરી શકે.
ટેલિકોમ કંપનીઓ માટે આ પ્રસ્તાવ એક મોટો પડકાર સાબિત થઈ શકે છે. અત્યાર સુધી કંપનીઓ ડેટા પ્લાન્સ દ્વારા તેમની એવરેજ રેવન્યુ પર યુઝર (ARPU) વધારવાનો પ્રયાસ કરતી હતી, પરંતુ હવે તેમને ફરજિયાતપણે ઓછા નફાવાળા વોઈસ-ઓન્લી પ્લાન લાવવા પડશે. કંપનીઓએ હવે તેમના સમગ્ર રિચાર્જ પોર્ટફોલિયોમાં ફેરફાર કરવો પડશે અને ગ્રાહકોની જરૂરિયાત મુજબ નવા પ્લાન ડિઝાઇન કરવા પડશે. જોકે, આનાથી કંપનીઓના ગ્રાહકોની સંખ્યામાં વધારો થઈ શકે છે કારણ કે ઘણા લોકો મોંઘા પ્લાનને કારણે સિમ કાર્ડ બંધ કરી દેતા હોય છે, જેઓ હવે સસ્તા પ્લાનને કારણે જોડાયેલા રહેશે.
નિષ્ણાંતોના મતે, ટ્રાઈનું આ પગલું ડિજિટલ ઈન્ડિયાના યુગમાં ગ્રાહકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. 28 એપ્રિલ સુધીમાં તમામ હિતધારકોના સૂચનો મેળવ્યા બાદ ટ્રાઈ આ અંગે અંતિમ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરશે. જો આ પ્રસ્તાવ કાયદો બને છે, તો ભારતમાં ટેલિકોમ સેક્ટરની આખી તસવીર બદલાઈ જશે અને ગ્રાહકોને ફરી એકવાર 100 થી 150 રૂપિયાની રેન્જમાં કોલિંગ પ્લાન મળવા લાગશે. સરકારના આ નિર્ણયથી સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પરનો બોજ ઘટશે અને મોબાઈલ સેવાઓ વધુ પારદર્શક અને સુલભ બનશે.
