સેન્ડફ્લાયથી ફેલાતો દુર્લભ વાયરસ બાળકોમાં ઝડપથી મગજ પર અસર કરે છે; કોઈ ચોક્કસ દવા કે રસી ઉપલબ્ધ નથી, વહેલી સારવાર જ સૌથી અસરકારક બચાવ
ગુજરાત: ગુજરાતના જુદા જુદા વિસ્તારોમાંથી છેલ્લા દિવસોમાં ચાંદીપુરા વાયરસના ઘણા કેસ સામે આવ્યા છે અને કેટલાક કેસોમાં સારવાર દરમિયાન મોત પણ નોંધાયા છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતોના કહેવા મુજબ આ વાયરસમાં લક્ષણો ખૂબ જ ઝડપથી ગંભીર બની શકે છે અને 48થી 72 કલાકમાં મગજ પર ગંભીર અસર થઈ જીવલેણ સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. હાલ આ વાયરસ માટે કોઈ ચોક્કસ દવા કે રસી ઉપલબ્ધ નથી, તેથી લક્ષણો દેખાતા જ તરત હોસ્પિટલમાં સારવાર શરૂ કરવી જરૂરી છે.
ચાંદીપુરા વાયરસ Rhabdoviridae જૂથનો વાયરસ છે. આ જ જૂથમાં રેબિઝ વાયરસ આવે છે, જોકે બંનેની બીમારીઓ અલગ છે. ચાંદીપુરા વાયરસ મુખ્યત્વે સેન્ડફ્લાય (બાલુ માખી)ના કરડવાથી ફેલાય છે. નેશનલ સેન્ટર ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ અનુસાર પશ્ચિમ અને મધ્ય ભારતમાં ચોમાસામાં સમયાંતરે તેના કેસ નોંધાતા રહ્યા છે.
બાળકો ખાસ જોખમમાં ગણાય છે કારણ કે 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર અને નર્વસ સિસ્ટમ હજુ વિકાસમાં હોય છે. તેથી વાયરસ મગજ પર ઝડપથી અસર કરે છે. ઊંચો તાવ આવતાં માતા-પિતાએ તેને સામાન્ય વાયરલ સમજી ઘરે સારવાર કરાવવી જોખમી બની શકે છે.
શરૂઆતમાં અચાનક ઊંચો તાવ, માથાનો ભારે દુખાવો, ઉલ્ટી, નબળાઈ અને થાક જેવા સામાન્ય વાયરલ જેવાં લક્ષણો દેખાય છે. પરંતુ થોડા જ કલાકોમાં સતત ઉલ્ટી, બેચેની, આંચકી, ગૂંચવણ, બેભાન થવું કે કોમા જેવી ગંભીર સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે.
જો બાળકને 101°Fથી વધુ તાવ, વારંવાર ઉલ્ટી, આંચકી, વર્તનમાં અચાનક ફેરફાર, ગૂંચવણ, અસામાન્ય ઊંઘ કે બેભાન થવા જેવા લક્ષણો દેખાય તો તરત નજીકની હોસ્પિટલ પહોંચવું જોઈએ. આ બધા લક્ષણો હંમેશાં ચાંદીપુરા વાયરસના જ હોય એવું જરૂરી નથી, છતાં તે મગજમાં ચેપ અથવા સોજાના સંકેત હોઈ શકે છે અને તાત્કાલિક સારવાર માંગે છે.
હાલ ચાંદીપુરા વાયરસ માટે કોઈ રસી કે એન્ટીવાયરલ દવા ઉપલબ્ધ નથી. હોસ્પિટલમાં ઓક્સિજન, દ્રવ આપવો, આંચકી નિયંત્રણની દવાઓ અને આઇસિયુ મોનિટરિંગ જેવી સપોર્ટિવ ટ્રીટમેન્ટથી જીવ બચાવવાનો પ્રયાસ થાય છે. ઉપલબ્ધ વૈશ્વિક અભ્યાસ મુજબ આ વાયરસમાં મૃત્યુદર 56થી 75 ટકા સુધી નોંધાયો છે.
બચાવ માટે ચોમાસામાં સેન્ડફ્લાયથી સુરક્ષા અત્યંત જરૂરી છે. બાળકોને આખી બાંયના કપડાં પહેરાવા, યોગ્ય ઇન્સેક્ટ રિપેલેન્ટ લગાવવાનું, જરૂર પડે તો કીટનાશક લગાવેલી મચ્છરદાનીમાં સુવડાવવાનો અને ઘરની આસપાસ સફાઈ રાખવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. ભેજવાળા અને ગંદકીવાળા વિસ્તારો, પશુઓના વાડા અને ગીચ ઝાડીઓ પાસે બાળકોને ઓછું જવા દો. સેન્ડફ્લાય સામાન્ય મચ્છર કરતાં નાની હોય છે અને આવા સ્થળોએ વધારે જોવા મળે છે.
વિશેષજ્ઞો જણાવી રહ્યા છે કે ચાંદીપુરા વાયરસ દુર્લભ હોવા છતાં તેને હળવાશથી ન લેવો જોઈએ. ઊંચો તાવ, ઉલ્ટી, ગૂંચવણ કે આંચકી જેવા લક્ષણો દેખાય તે ક્ષણે ઘરેલુ સારવારમાં સમય ન બગાડી તરત તબીબી મદદ લેવી જ દર્દીના જીવ માટે નિર્ણાયક સાબિત થાય છે.
