ખેડૂતોની: ખેતીનો ખર્ચ ઘટાડવા, જમીનની ફળદ્રુપતા વધારવા અને પાકની ઉપજમાં સુધારો કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ‘ખેત બચાવો અભિયાન – રવી 2026’ શરૂ કર્યું છે. આ અભિયાનનો ઉદ્દેશ્ય દેશના લગભગ 50 લાખ ખેડૂતો સુધી પહોંચવાનો છે. કેન્દ્ર સરકારનું આ અભિયાન 22 ઓક્ટોબર 2026થી શરૂ થયું છે અને 30 નવેમ્બર 2026 સુધી ચાલશે. દેશનાં 34 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના 700થી વધુ જિલ્લાઓ તથા 50 હજાર ગામડાંમાં આ અભિયાનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. તેના માધ્યમથી ખેડૂતોને ખાતરોનો સંતુલિત ઉપયોગ, કુદરતી ખેતી, પાકની ઉપજ વધારવાની પદ્ધતિઓ અને સરકારી યોજનાઓના લાભો અંગે જાગૃત કરવામાં આવશે.
આ અભિયાન અંતર્ગત ખાતરોનો સંતુલિત ઉપયોગ, કુદરતી ખેતી, પાકના અવશેષોનું યોગ્ય વ્યવસ્થાપન, પાકની ફેરબદલી અને હવામાન પરિવર્તનને અનુકૂળ ખેતી પદ્ધતિઓ અંગે ખેડૂતોને માહિતી આપવામાં આવશે. આ માટે કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો (KVK) અને કૃષિ ટેક્નોલોજી મેનેજમેન્ટ એજન્સી (ATMA)ની ભાગીદારીથી 4,150 ટીમો બનાવવાની યોજના છે. તેમાં 12 હજારથી વધુ વૈજ્ઞાનિકો અને ATMAના કર્મચારીઓ ભાગ લેશે. દેશભરમાં 50 હજાર ખેતરોમાં પ્રદર્શન અને 11,750 તાલીમ કાર્યક્રમો યોજવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. જમીનની ફળદ્રુપતા વધારવા પર ખાસ ધ્યાન – ખેતીમાં સારો પાક મેળવવા માટે જમીનની તંદુરસ્તી જાળવવી ખૂબ જરૂરી છે.
જમીનમાં પોષક તત્ત્વોનું પ્રમાણ યોગ્ય હોય તો પાકની ઉપજ વધે છે અને બહારથી ખરીદવામાં આવતા ખાતરો પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય છે. આ ઉપરાંત ખેતીનો ખર્ચ ઘટાડવામાં પણ મદદ મળી શકે છે. દેશના કુલ કામદારોમાંથી 46 ટકાથી વધુ લોકો ખેતી અને તેની સાથે જોડાયેલા ક્ષેત્રો પર નિર્ભર છે. તેથી જમીનની ગુણવત્તા માત્ર ખેતી જ નહીં, પરંતુ દેશની આર્થિક સ્થિરતા માટે પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. આ જ હેતુથી સરકાર ‘સ્વસ્થ ધરા, સમૃદ્ધ કિસાન’ના નારા સાથે આ અભિયાન ચલાવી રહી છે.
જૂન મહિનામાં પણ યોજાયું હતું અભિયાન – આ પહેલાં 1થી 30 જૂન 2026 દરમિયાન પણ દેશભરમાં એક મહિના માટે ખેત બચાવો અભિયાન યોજાયું હતું. આ અભિયાનમાં જમીનની તંદુરસ્તી, ખાતરોનો સંતુલિત ઉપયોગ અને ટકાઉ ખેતી પદ્ધતિઓ અંગે ખેડૂતોને જાગૃત કરવામાં આવ્યા હતા. વિવિધ ક્ષેત્રોના નિષ્ણાતોની 1,657 ટીમો બનાવીને ખેડૂતો સુધી સીધી પહોંચવામાં આવી હતી. આ દરમિયાન 92.44 લાખ ખેડૂતો માટે 1.34 લાખથી વધુ જાગૃતિ કાર્યક્રમો યોજાયા હતા. લીલા ખાતર અને બાયો ફર્ટિલાઇઝર અંગે 6,685 તાલીમ કાર્યક્રમો યોજાયા હતા, જેનાથી 4.94 લાખ ખેડૂતોને લાભ થયો હતો.
આ ઉપરાંત 3,167 ખેતરોમાં પ્રત્યક્ષ પ્રદર્શન અને 4,779 ખેડૂતો સાથે સીધા સંવાદના કાર્યક્રમો યોજાયા હતા. સમગ્ર અભિયાન દરમિયાન અંદાજે 1.07 કરોડ ખેડૂતો અને સંબંધિત લોકો સુધી સીધી પહોંચવામાં આવી હતી. સોશિયલ મીડિયા દ્વારા લગભગ 4.5 કરોડ લોકો સુધી માહિતી પહોંચાડવામાં આવી હતી. ખાતરોના ઉપયોગ માટે ખેડૂતોને અપાશે ખાસ માર્ગદર્શન – રવી 2026 અભિયાનમાં ખાતરોનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવો એ મુખ્ય ઉદ્દેશ્યોમાંનો એક છે. જનરલ ફર્ટિલાઇઝર રેકમેન્ડેશન (GFR)ના આધારે જમીન અને પાકની જરૂરિયાત મુજબ પોષક તત્ત્વો આપવાની સલાહ ખેડૂતોને આપવામાં આવશે.
આ માટે ખાતરોના ઉપયોગમાં 4R સિદ્ધાંત સમજાવવામાં આવશે. આ સિદ્ધાંતમાં યોગ્ય પ્રકારનું ખાતર પસંદ કરવું (રાઇટ સોર્સ), યોગ્ય માત્રામાં ખાતર નાખવું (રાઇટ રેટ), યોગ્ય સમયે ખાતરનો ઉપયોગ કરવો (રાઇટ ટાઇમ) અને યોગ્ય જગ્યાએ ખાતર નાખવું (રાઇટ પ્લેસ) સામેલ છે. આ પદ્ધતિથી પાકને જરૂરી પોષક તત્ત્વો મળી શકે છે અને ખાતરોનો બગાડ અટકાવી શકાય છે. ખેડૂતોને કુદરતી ખેતી અપનાવવા માટે પણ પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે. તાલીમ, ખેતરોમાં પ્રત્યક્ષ નિદર્શન અને એક ખેડૂત પાસેથી બીજા ખેડૂતને શીખવાની પદ્ધતિ દ્વારા કુદરતી ખેતી વિશે સમજ આપવામાં આવશે.
આ ઉપરાંત ઇન્ટિગ્રેટેડ ન્યુટ્રિઅન્ટ મેનેજમેન્ટ (INM) અંતર્ગત રાસાયણિક ખાતરોની સાથે યોગ્ય માત્રામાં સજીવ ખાતર અને જૈવિક ખાતરોનો ઉપયોગ કરવા માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે. સરકારી યોજનાઓ અને પાક વીમા અંગે પણ મળશે માહિતી -આ અભિયાનમાં ખેડૂતોને ખેતીની પદ્ધતિઓની સાથે સરકારી યોજનાઓ અને નાણાકીય સેવાઓ વિશે પણ સમજાવવામાં આવશે. તેમાં પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ (PM-KISAN), સોઇલ હેલ્થ કાર્ડ, ખાતરોના વેચાણના નિયમો અને ખેતી સંબંધિત અન્ય યોજનાઓનો સમાવેશ થાય છે. ખેડૂતોના ફાર્મર આઈડી બનાવવામાં અને અગાઉથી ઉપલબ્ધ વિગતો અપડેટ કરવામાં પણ મદદ કરવામાં આવશે.
પ્રધાનમંત્રી ફસલ બીમા યોજના (PMFBY) હેઠળ પાકને મળતા વીમા કવચ અને પાકને નુકસાન થાય ત્યારે મળતા લાભો અંગે માહિતી આપવામાં આવશે. આ ઉપરાંત કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC) યોજના હેઠળ પાત્ર ખેડૂતોને બેંકો મારફતે લોન મળી રહે તે માટે પણ વિશેષ કાર્યક્રમો યોજાશે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય તમામ પાત્ર ખેડૂતો સુધી આ યોજનાઓના લાભ પહોંચાડવાનો છે.
