ઈરાનની સૌથી શક્તિશાળી લશ્કરી સંસ્થા, IRGC અને વિદેશ મંત્રાલય સામસામે આવી ગયા છે. અહેવાલ મુજબ, IRGCના વડા અહમદ વાહિદી અને તેમની ટીમ માને છે કે પશ્ચિમી દેશો સાથેની વાટાઘાટોમાં વિદેશ પ્રધાન અરાઘચી “અતિશય નરમ” વલણ અપનાવી રહ્યા છે
શનિવારે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં એક ભારતીય જહાજ પર ગોળીબાર કરવામાં આવ્યો હતો. ભારતીય જહાજ પર ગનબોટ હુમલો ફક્ત દરિયાઈ તણાવનું પરિણામ નથી, પરંતુ ઈરાનની અંદર ચાલી રહેલા સત્તા સંઘર્ષનું પરિણામ માનવામાં આવી રહ્યું છે. ભારતીય ગુપ્તચર સૂત્રોએ એક મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે ભારતીય ટેન્કરો નજીક “વોર્નિંગ ફાયરિંગ” વાસ્તવમાં ઈરાની વિદેશ પ્રધાન સૈયદ અબ્બાસ અરાઘચીની રાજદ્વારી રેખાને સેનાનો સીધો પડકાર હતો. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે ઈરાનની અંદર શક્તિનું સંતુલન સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગયું છે. યુએસ-ઇઝરાયલી હુમલામાં સુપ્રીમ લીડર અલી ખામેનીના મૃત્યુથી એક મોટો નેતૃત્વ શૂન્યાવકાશ સર્જાયો છે, જેનાથી સમગ્ર વ્યવસ્થા અસ્થિર થઈ ગઈ છે.
સેના પોતાના જ વિદેશ મંત્રાલયની ખિલાફ કેમ છે?
આ અસ્થિરતા વચ્ચે, ઈરાનની સૌથી શક્તિશાળી લશ્કરી સંસ્થા, IRGC અને વિદેશ મંત્રાલય સામસામે આવી ગયા છે. અહેવાલ મુજબ, IRGCના વડા અહમદ વાહિદી અને તેમની ટીમ માને છે કે પશ્ચિમી દેશો સાથેની વાટાઘાટોમાં વિદેશ પ્રધાન અરાઘચી “અતિશય નરમ” વલણ અપનાવી રહ્યા છે. IRGC માને છે કે પરમાણુ કાર્યક્રમ, મિસાઇલ સિસ્ટમ અને હિઝબુલ્લાહ અને હમાસ જેવા સંગઠનો સંબંધિત નિર્ણયો પર રાજદ્વારી નરમાઈ દેશના હિતોની વિરુદ્ધ છે. આ જ કારણ છે કે સૈન્યએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવા અંગે વિદેશ મંત્રાલયના વલણને ખુલ્લેઆમ પડકાર્યું. IRGC-સંલગ્ન મીડિયા પ્લેટફોર્મે પણ અરાઘચીના નિવેદનની ટીકા કરી, તેને “ખતરનાક પક્ષપાત” ગણાવ્યો. આ આંતરિક સંઘર્ષની ઇસ્લામાબાદમાં ચાલી રહેલી યુએસ-ઈરાન વાટાઘાટો પર નોંધપાત્ર અસર પડી છે.
IRGCની નારાજગી પાછળનું સાચું કારણ શું છે?
અહેવાલો અનુસાર, IRGC ઇચ્છે છે કે તેના નજીકના અધિકારી, મોહમ્મદ-બાકર જોલ્ઘઘજરને શાંતિ વાટાઘાટ ટીમમાં સામેલ કરવામાં આવે જેથી તેનું સમગ્ર વાટાઘાટો પર સીધું નિયંત્રણ રહે. પરંતુ વિદેશ પ્રધાન અરાઘચીએ આનો વિરોધ કર્યો છે, અને કહ્યું છે કે જોલ્ઘઘજર પાસે વાટાઘાટોનો અનુભવ નથી. આ તણાવે ઇસ્લામાબાદની વાટાઘાટોને “ત્રણ-માર્ગીય યુદ્ધ” માં ફેરવી દીધી છે – એક તરફ ઈરાની રાજદ્વારીઓ, બીજી તરફ IRGC કટ્ટરપંથીઓ અને ત્રીજી બાહ્ય મધ્યસ્થી.
ઈરાની સૈન્ય શા માટે ચિંતિત છે?
નિષ્ણાતોના મતે, ખામેનીના મૃત્યુ પછી સર્જાયેલા સત્તાના શૂન્યાવકાશને કારણે IRGC વધુ આક્રમક બન્યું છે. તેને ડર છે કે રાજદ્વારી સમાધાન તેની શક્તિ અને ભંડોળને નબળું પાડી શકે છે. પરિણામે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા વ્યૂહાત્મક વિસ્તારો પર તેનું નિયંત્રણ વધુ કડક બન્યું છે. આના ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વ પર સીધા પરિણામો આવી શકે છે. ઈરાન હવે એક સંયુક્ત નિર્ણય લેનાર રાષ્ટ્ર નથી, પરંતુ, વિવિધ દળો જુદી જુદી દિશામાં ખેંચાઈ રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં, જમીન પર લશ્કરી કાર્યવાહી દ્વારા કોઈપણ રાજદ્વારી વચન ઉલટાવી શકાય છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ભારતીય તેલ વાહક જહાજ પર ફાયરિંગ, વિદેશ મંત્રાલયે કરી કડક કાર્યવાહી
આ ગંભીર ઘટનાને લઈને ભારત સરકારે તાત્કાલિક પગલાં લીધાં છે. વિદેશ મંત્રાલયે ઈરાનના રાજદૂત મોહમ્મદ ફતહલી ને સમન્સ પાઠવીને સખત વિરોધ નોંધાવ્યો છે. ભારતે સ્પષ્ટ રીતે જણાવ્યું છે કે ભારતીય જહાજ પર હુમલો સ્વીકાર્ય નથી અને આ મામલે સ્પષ્ટતા માંગવામાં આવી છે. માહિતી મુજબ, આ ઘટના ઓમાન નજીકના સમુદ્ર વિસ્તારમાં બની હતી.
સૂત્રો અનુસાર, હુમલા સમયે જહાજોમાં આશરે 2 મિલિયન બેરલ ઈરાકી તેલ ભરેલું હતું. સદભાગ્યે, અત્યાર સુધી કોઈ મોટી જાનહાનિ કે ગંભીર નુકસાનના અહેવાલ મળ્યા નથી. તેમ છતાં, આ ઘટનાએ હોર્મુઝ વિસ્તારમાં પહેલાથી જ ચાલી રહેલી તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી છે.
વિશ્વસ્તરે જોવામાં આવે તો Strait of Hormuz અત્યંત મહત્વપૂર્ણ વેપારી માર્ગ છે, જ્યાંથી વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં તેલનો પરિવહન થાય છે. આ વિસ્તારમાં લાંબા સમયથી ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તણાવ ચાલી રહ્યો છે, જેના કારણે પરિસ્થિતિ વધુ જટિલ બની ગઈ છે.
અહેવાલો મુજબ, ઈરાનમાં હાલ યુદ્ધસમાન પરિસ્થિતિને કારણે આંતરિક સ્તરે પણ સંકલનનો અભાવ જોવા મળી રહ્યો છે. વિવિધ દળો અને એકમો વચ્ચે યોગ્ય સંચાર ન હોવાથી આવી ઘટનાઓ બનતી હોવાનું માનવામાં આવે છે. અગાઉ પણ આવી ગેરસમજના કારણે ગોળીબારની ઘટનાઓ સામે આવી ચૂકી છે.
આ વચ્ચે, ઈરાને જાહેરાત કરી છે કે Strait of Hormuz ફરીથી બંધ કરી દેવામાં આવ્યો છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે અમેરિકા દ્વારા ઈરાની બંદરો પર કરવામાં આવેલી નાકાબંધીના જવાબમાં આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ જાહેરાત પછી ઘણા વેપારી જહાજોએ આ માર્ગનો ઉપયોગ કરવાનું ટાળ્યું છે, જેના કારણે વૈશ્વિક તેલ સપ્લાય પર પણ અસર પડવાની શક્યતા
